Początki odtwórstwa historycznego w Polsce.

Początki ruchu odtwórstwa historycznego:

 v    lata 60 XX wieku, Wielka Brytania. Wspierane przez polityków i innych działaczy było rozumiane jako odtwórstwo materialne (dawne rzemiosła, stroje, biżuteria, uzbrojenie);

 v  ok. 1977 rok, Golub – Dobrzyń. Pierwszy w Polsce turniej na zamku Golubskim zainicjowany przez Zygmunta Kwiatkowskiego, który tym samym zapoczątkował ruch rycerski w Polsce[1];

 v  1986 rok, Zawiercie. Założenie przez Zbigniewa Sawickiego pierwszego zarejestrowanego prawnie stowarzyszenia zajmującego się odtwórstwem średniowiecza i Polski szlacheckiej Klub Miłośników Dawnego Oręża Polskiego i Sztuki Walki tym Orężem SIGNUM POLONICUM[2];

 v  1992 rok, Bractwo Miecza i Kuszy zorganizowało pierwszy turniej dla uczczenia Bitwy pod Grunwaldem[3];

 v  1995 rok, powstało Stowarzyszenie Turniejowe Liga Baronów, które interesowało się głownie militarnymi aspektami odtwórstwa historycznego[4];

 v  26.04.1997 rok, zamek w Gniewie. Podpisanie przez 24 bractwa Reguły Rycerskiej i Kodeksu Kapituły Rycerstwa Polskiego[5];

 v  1998 rok, z okazji obchodów dni Bitwy pod Grunwaldem na polach grunwaldzkich gmina Grunwald z siedzibą w Gierzwałdzie zorganizowała pierwszą inscenizację tegoż wydarzenia[6];

 v  2002 rok, Wrocław. Chorągiew Konrada VII Białego, zwana potocznie Chorągiew Śląska;

 v  2005 rok, projekt Interregnum, bezkrólewie po Ludwiku Andegaweńskim i tzw. wojna Grzymalitów z Nałęczami 1382-1385[7];

 v  2010 rok, 600-lecie Bitwy pod Grunwaldem;

 v  lata 2010 i 2011, twierdza Chocim, Ukraina. Bitwa Narodów;

 v  30.04-3.05.2012 rok, warszawskie Forty Bema. Pierwsza w Polsce Bitwa Narodów.

            Oficjalnie za początek odtwórstwa historycznego w  Polsce uważa się turniej rycerski na zamku Golubskim w 1977 roku. Był to turniej skierowany głównie do turystów. Liczyła się bardziej dobra zabawa niż, jak dzisiaj, poprawność historyczna, np. robione na drutach swetry wyglądające jak kolczuga. Osoby, które chciały się bawić w odtwórstwo czerpały swoją wiedzę głównie z takich ekranizacji jak Krzyżacy (1960), Potop (1974) oraz Pan Wołodyjowski (1969) H. Sienkiewicza. Turniej zyskał tak dużą popularność, że organizowano go co roku. Turniej stał się imprezą międzynarodową. Zaczęły powstawać kolejne bractwa rycerskie w innych państwach ościennych.[8]

            Lata 90. XX wieku były czasem przełomu dla ruchu rekonstruktorskiego w Polsce. Po założeniu pierwszego zarejestrowanego prawnie stowarzyszenia w 1986 roku powstawało coraz więcej innych grup zajmujących się odtwórstwem historycznym, które interesowały się również historią późniejszych epok.[9]

            [...] Wiele z owych grup kultywujących odtwórstwo historyczne, w swej nazwie ujmuje swój profil tak ogólny (Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej „Canis Lupus”), jak i z góry określony (Drużyna Kusznicza z Czerwionki). Również w swej nazwie, wspomniane grupy w pewien sposób chcą nawiązać do regionu (Bractwo Rycerskie Ziemi Ogrodzienieckiej), miasta (Rycerska Drużyna Miasta Żarki) bądź miejsca (Bractwo Grodu Zabrzańskiego), z którego pochodzą. Wraz ze wzrostem liczebności stowarzyszeń, grup etc. Ujawniła się też ich różnorodność w datowaniu okresu odtwarzanego, nazwie, przyjętych regułach (również i zakonnych). Największy rozwój bractw rycerskich przypadł na lata 1997 – 2000, w których rozwinął się nie tylko ruch rekonstruktorski, ale także ruch turniejowy. Przejawem działalności ruchu była organizacja imprez historycznych mających uczcić dawne turnieje i stających w szranki rycerzy, którzy w ten sposób sprawdzali swoją sprawność bojową.[10]

            Do takich grup należą Klub Miłośników Dawnego Oręża Polskiego i Sztuki Walki tym Orężem SIGNUM POLONICUM, Bractwo Miecza i Kuszy, Stowarzyszenie Turniejowe Liga Baronów.

[...] Było to zjawisko, które w większej mierze utrzymało i rozreklamowało ruch rekonstruktorski. Ponadto trzeba dodać, iż wraz z rozwojem wiedzy działaczy tych ugrupowań rozwijały się także imprezy, które organizowali (oprócz starć rycerzy zaczęto na nich pokazywać rozmaite przejawy kultury średniowiecza takie jak taniec, rzemiosło, kuchnię itd.). Ruch turniejowy miał też jeszcze jedną zaletę. Spowodował wypracowanie przez ruch rekonstruktorski oraz organy samorządowe sposobów komunikowania się między sobą, doprowadził do opracowania zasad, przepisów, obyczajów, itd. W duchu tej idei, w celu zapewnienia bezpieczeństwa i lepszego rozwoju, jak i poszanowania zasad, największe i najznamienitsze ugrupowania rekonstrukcji historycznej postanowiły zjednoczyć ruch rycerski w Polsce.[11]

            W 1997 roku została utworzona Kapituła Rycerstwa Polskiego zrzeszająca stowarzyszenia zajmujące się odtwórstwem historycznym, nie tylko epoki średniowiecza.

            [...] Organizacja pod nazwą Kapituła Rycerstwa Polskiego powołana została do życia w wyniku kilkuletnich prac przygotowawczych, na tzw. II Kapitule Generalnej w Gdańsku, w Dworze Artusa, która odbyła się w dniach 26-27 kwietnia 1997r. „Celem powołania tej organizacji miała być koordynacja działań organizacji rycerskich w kraju, stworzenie jednolitego prawa, które ułatwić miało współpracę i utwierdzić Ruch Rycerski na drodze rozwoju opartego o źródła historyczne.[12]

Kapituła, Gniew 2009.
Źródło: http://www.kapitula.com.pl/ka-gn-3.jpg

            Kapituła prowadzi Złotą Księgę Rycerstwa Polskiego, czyli  zbiór praw, zawierający również spis członków Konwentu oraz wyróżniających się rycerzy i dam.[13]

Złota Księga Rycerstwa Polskiego należąca do Kapituły Rycerstwa Polskiego.
Źródło: http://www.kapitula.com.pl/ka-un-8.jpg

            Obrady Kapituły odbywają się corocznie i uczestniczą w nich przedstawiciele bractw, które do niej należą. Kapituła organizuje również Wiece Rycerstwa Śląskiego. Pierwszy odbył się na Bolkowie w 2002 roku, następne w Byczynie, Oleśnicy i Toszku, w 2011 roku w Kożuchowie, w marcu w 2012 roku znów na zamku w Bolkowie[15].

            W 2002 roku w pubie  Brama Oławska koło placu Dominikańskiego we Wrocławiu zostało zorganizowane pierwsze spotkanie bractw: Chorągiew Ziemi Górnośląskiej (CHZG)[16], Bractwo Rycerskie Ziemi Legnickiej (OPN)[17], Chorągiew Rycerstwa Śląskiego +Wratislavia+[18], Bractwo Rycerskie Zielonej Góry, Sanatio Ante Societatem (SAS)[19] na którym została utworzona Chorągiew Śląska Konrada VII Białego zwana potocznie Chorągiew Śląska[20]. 

            W 1410 roku Chorągiew Śląska stała po stronie Zakonu na polach grunwaldzkich, by bronić wiary chrześcijańskiej. W skład Chorągwi wchodzi wiele bractw rycerskich, a także osób niezrzeszonych, odtwarzających lata 1350-1420, chcących uczestniczyć w odtwórstwie Bitwy pod Grunwaldem, jednej z największych imprez historycznych w Europie. W 2012 roku do tych bractw należały: Poczet Wierzbięty z Krotoszyna, Bractwo Rycerskie Zamku Chojnik, Bractwo Rycerskie Zielonej Góry, Poczet Rycerski Ottona z Pilczy, Rota Najemna z Uniczew, Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej „Solidarii” i odtwórcy niezrzeszeni. Chorągiew Śląska organizuje również wiele innych imprez historycznych takich jak:

 v  Turniej Rycerski na Zamku Czocha

 v  Najazd Husytów na Oleśnicę 1432

 v  Turniej w Niepołomicach

 v  Oblężenie Kalisza

 v  Oblężenie Klasztoru w Lubiążu[21]

   

Oblężenie Klasztoru w Lubiążu w 2011 roku
Źródło: http://lh3.googleusercontent.com/-LAezCiXmmPM/TqB_V7PH7eI/AAAAAAAAJAU/20QeWED9RBA/s640/DSCN4546.JPG

            W 2005 roku rozpoczęło swoją działalność Interregnum w ramach projektu Bezkrólewie po Ludwiku Andegaweńskim i tzw. wojna Grzymalitów z Nałęczami 1382-1385[22]. W skład Interregnum wchodzą miłośnicy historii z całej Polski, którzy chcą jak najwierniej  odtwarzać czasy bezkrólewia. Projekt jest [...] przede wszystkim ukierunkowany na odtwarzanie dorobku kultury materialnej końca XIV wieku, zwłaszcza w aspekcie militarnym.[23]. 

            Interregnum bierze udział w takich imprezach historycznych jak: Pola Marchewy (2005, 2007, 2008, 2009), Wieruszyce 2006, Chudów (2006, 2007, 2008) Czocha 2006, Morimondo (2007, 2008, 2009, 2010, 2011), Chudów 2007, Bierzgłowo (2007), Frombork (2010), Visby (2011).Osoby wchodzące w skład Interregnum jeżdżą również prywatnie na inne imprezy takie jak Bitwa pod Grunwaldem, a także należą do innych bractw rycerskich. Poprzeczka poziomu odtwórstwa i wiedzy historycznej w tej grupie jest postawiona bardzo wysoko, zostały sporządzone

Zasady przystąpienia i uczestnictwa:

a) Każda osoba chętna do wzięcia udziału w realizacji projektu musi zostać zaakceptowana przez uczestników projektu.

b) Każdy "kandydat" może zostać przyjęty do grona uczestników po wzięciu udziału w przynajmniej jednej imprezie.

c) Uczestnictwo w listach dyskusyjnych itp. nie jest jednoznaczne z przyjęciem do grona uczestników.

d) Przyjęcie do grona uczestników następuje po wpisaniu na listę uczestników i pocztów wraz z określeniem funkcji i roli jaką ma dana osoba spełniać.[24]

Interregnum na Morimondo 2007 rok.
Źródło: http://www.interregnum.pl/images/stories/sitecontent/misc_images/Morimondo07.gif

            Bitwa Narodów jest to turniej międzynarodowy, w którym biorą udział miłośnicy odtwórstwa historycznego wieków średnich w pełnym uzbrojeniu. Pierwszy turniej miał miejsce w 2010 roku w Chocimiu na Ukrainie, opracowano jednolite reguły turnieju i wyszkolono sędziów (zwanych „marszałkami”). Wzięły udział państwa: Polska, Białoruś, Ukraina i Rosja[25]. Kolejne Bitwy odbyły się w 2011 roku również w Chocimiu, a w 2012 roku w Polsce na terenach Fortów Bema w Warszawie. Można było walczyć w 3 kategoriach: sam na sam z trzema rodzajami broni, pięć na pięć, dwadzieścia jeden na dwadzieścia jeden zwana królewską. Walki mają charakter full contakt. Kraje biorące udział w turnieju: Polska, Ukraina, Rosja, USA, Białoruś, Niemcy, Kanada, Włochy, Austria, Izrael, Dania i Reprezentacja Narodowa Krajów Bałtyckich[26].

Bitwa Narodów 2012 rok.
Źródło: http://tuwy.pl/img/wydarzenia/18366/24351.jpg

---

[1] http://zamekgolub.pl/content/view/103/110/ [dostęp: 9.04.2012]

[2] http://www.signum-polonicum.com.pl/ [dostęp: 9.04.2012]

[3] J. Szymański: Grunwald czyli jak do tego doszło...[online]. [dostęp: 9.04.2012]. World Wide Web: http://www.bagrit.pl/artykuly/artykuly.php?art=art_29&str=1&lg=pl&tyt=Grunwald%20czyli%20jak%20do%20tego%20dosz%B3o&k=1

[4] http://ligabaronow.pl/viewpage.php?page_id=2 [dostęp: 9.04.2012]

[5] G. Nawrat: Muzealnik – manager w Skansenie..., s. 32.

[6] http://www.grunwald1410.pl/index.php?art=2 [dostęp: 7.10.2012]

[7] http://www.interregnum.pl [dostęp: 13.04.2012]

[8] http://zamekgolub.pl/content/view/103/110/ [dostęp: 10.04.2012]

[9] G. Nawrat: Muzealnik – manager..., s. 31.

[10] Ibidem.

[11] http://www.kapitula.com.pl/kap.htm [dostęp: 10.04.2012]

[12] http://www.kapitula.com.pl/ka-gn-3.gif [dostęp: 10.04.2012]

[13] Ibidem.

[14] http://www.kapitula.com.pl/ka-un-8.gif [dostęp: 10.04.2012]

[15] https://sites.google.com/site/konwentrs/konwent [dostęp: 13.04.2012]

[16] http://www.facebook.com/pages/Chor%C4%85giew-Ziemi-G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85skiej/109598682403793 [dostęp:21.04.2012]

[17] Znani również jako Odział Piechoty Najemnej. Zob. http://najemni.legnica.pl/ [dostęp: 16.04.2012]

[18] http://www.favore.pl/3521_pokazy-walk-sredniowiecznych-wroclaw-dolnoslaskie.html [dostęp: 21.04.2012]

[29] Kilka osób z Bractwa z Oławy.

[20] http://conradusalbus.prv.pl/ [dostęp: 13.04.2012]

[21] https://lh3.googleusercontent.com/-LAezCiXmmPM/TqB_V7PH7eI/AAAAAAAAJAU/20QeWED9RBA/s640/DSCN4546.JPG [dostęp: 17.04.2012]

[22] http://www.interregnum.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1&Itemid=3 [dostęp: 17.04.2012]

[23] Ibidem.

[24] http://www.interregnum.pl/images/stories/sitecontent/misc_images/Morimondo07.gif [dostęp: 17.04.2012]

[25] http://tuwy.pl/img/wydarzenia/18366/24351.jpg [dostęp: 15.06.2012]

[26] http://bnfest.pl/index.php [dostęp: 15.06.2012]

Rekonstrukcja i „living history”

      

Robin George Collingwood
Źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/38/Robin_G._Collingwood.jpg

     Odtwórstwo historyczne (re-enactment) było już znane na początku XX wieku. Brytyjski filozof i historyk Robin George Collingwood (1889 – 1943)[1] interesował się poznaniem i świadomością historyczną[2]. Uważał, że: [...] Wyjaśnianie minionych zdarzeń dokonuje się dzięki dwóm procedurom: 1) interpretacja źródeł historycznych, i 2) odtwarzanie (re-enactment) myśli minionych jednostek. Obie procedury przeplatają się w badaniu historycznym i uzupełniają. Na podstawie źródeł historycznych i całej swojej wiedzy pozaźródłowej historyk rekonstruuje sytuacje, cele i akty myśli działających jednostek. Aby to było możliwe, niezbędny jest pewien rodzaj wmyślenia się w sytuację tamtej jednostki i powtórzenie jej myśli w umyśle historyka. Owo powtórzenie [jest] (...) warunkiem wstępnym samego poznania historycznego.[3]

     Według Collingwooda re-enactment jest to odtwarzanie myśli refleksyjnej i posiada dwa znaczenia:

•  aktywność historyka dokonującego pomyślenia na nowo (re-think) myśli swych postaci[4],
•  pewne konieczne warunki myślenia i poznania historycznego, warunki, które muszą być spełnione, aby historyk mógł uzyskać wiedzę o działaniach minionych postaci przez odtwarzanie ich myśli.[5]

     Ważnym elementem rekonstrukcji historycznej jest analiza sytuacji na podstawie dokumentacji lub innych pozostałości z przeszłości. W skrócie re-enactment jest „analizą transcendentalną[6] myślenia i poznania historycznego”[7].

     Rekonstrukcje pojmowano, w krajach anglojęzycznych, jako inscenizację bitew z przeszłości, na podstawie dostępnych źródeł, z udziałem publiczności. W skład rekonstrukcji wchodzi także odtwórstwo życia codziennego lub innych ważnych nie militarnych wydarzeń historycznych.[8]

     Badaniem zjawiska odtwórstwa historycznego zajmuje się również Michał Bogacki[9], który rekonstrukcję historyczną definiuje jako zbiór działań, podczas których uczestnicy odtwarzają w strojach i za pomocą artefaktów wytworzonych współcześnie, względnie oryginalnych, konkretne wydarzenia z przeszłości (najczęściej bitwy) lub różnorodne aspekty życia w wybranym okresie historycznym[10]. Jednak przedstawiona definicja jest ogólna i dotyczy prezentacji przedmiotów, architektury, strojów, życia codziennego, a także bitew historycznych z udziałem publiczności. Podobnie jak Collingwood Bogacki uważa, że tego typu działania powinno się nazywać odtwórstwem historycznym. Wyznaczył kryteria działań odtwórczych:

•  stosunek do nauk odtwórczych:

v  działalność ludzi z wysokim poziomem wiedzy specjalistycznej, mająca charakter badań eksperymentalnych,

v  działania amatorów.

• zakres odtwarzanej przeszłości:

v  wytwarzanie dawnych przedmiotów,

v  odtwarzanie grup społecznych takich jak na przykład: zakonów, bractw czy chorągwi rycerskich, oddziału wojska itp.

v  historyczne inscenizacje,

v  imprezy złożone, czyli odtwórstwo wydarzeń historycznych.[11] 

     W XXI wieku poza stowarzyszeniami, których członkowie w wolnym czasie parają się rekonstrukcją wydarzeń mających miejsce w przeszłości i potwierdzonych dokumentacją historyczną, funkcjonuje wiele grup miłośników historii szerzących wiedzę w sposób komercyjny, np. przez pokazy w szkołach i dla innych instytucji, warsztaty o różnej tematyce historycznej. Grupy te zajmują się raczej tzw. living history, a nie rekonstrukcją w rozumieniu Robina Collingwooda. Pojęcie living history definiuje w swojej pracy licencjackiej Grzegorz Nawrat: [...] Terminem living history określa się imprezy, które nie odwołują się do konkretnego wydarzenia z przeszłości, a jedynie w ogólny, fikcyjny sposób wykorzystuje historyczny materiał. Tematem może być na przykład przedstawienie fikcyjnego przebiegu dnia w średniowieczu albo budowa germańskiego domu.[12] Rekonstrukcja i living history często się przenikają.

Parada w wiernie zrekonstruowanych strojach z XV wieku
Źródło: http://www.montes.pl/Montes17/montes_nr_17_111.htm

     Pierwsze inscenizacje historyczne miały miejsce już w Cesarstwie Rzymskim, było to przedstawienie męki i śmierci Jezusa Chrystusa. Wesele w Landshut jest najstarszą i największą cykliczną rekonstrukcją organizowaną od 1903 roku. Jest to przedstawienie wesela Jadwigi Jagiellonki i Jerzego Bogatego (Landshut 1475 rok)[13] . W czasie imprezy publiczność ogląda paradę przy muzyce dawnej datowanej na okres wesela,  uczestnicy ubrani są w starannie odtworzone uzbrojenie i stroje cywilne. Odbywa się również turniej rycerski gdzie mistrzowie fechtunku mogą pochwalić swoimi umiejętnościami.[14]   

Dama odtwarzająca Jadwigę Jagiellonkę
Źródło: http://www.montes.pl/Montes17/montes_nr_17_111.htm

Turniej rycerski
Źródło: http://www.montes.pl/Montes17/montes_nr_17_111.htm

      W 1995 roku zostało założone Pierwsze Polskie Stowarzyszenie Turniejowe Liga Baronów[15], którego celem jest odtwórstwo historyczne. Stworzyło nazewnictwo i zasady stosowane do dzisiaj w odtwórstwie.[16]

     Obecnie różni się między państwami sposób odtwarzania bitew historycznych. W USA i Wielkiej Brytanii do tego używa się metody animacyjnej, a rolę postaci historycznych odgrywają wynajęci aktorzy. Ma to na celu zaznajomienie turystów i miejscowych z historycznymi i narodowymi wydarzeniami lokalnymi i z ogromnym znaczeniem dla kraju.

     W krajach anglosaskich rekonstrukcja historyczna jest mniej kontrowersyjna niż na przykład w Niemczech, gdzie kładą ogromny nacisk na dokładne przekazanie historii i uważają inscenizacje za niepoważne przedstawienia. Osoby, które działają w ruchu rekonstruktorskim zwane są  jako Reenactors.[17]

            Historozrywka (Histotainment)

     Jest to pseudonaukowe i półprawdziwe przedstawienie wydarzeń mających miejsce w przeszłości. Częścią historozrywki są targi średniowieczne, gry multimedialne, reality shows i parki rozrywki. Krytycy historyczni uważają, że publiczność bez wiedzy na konkretny przedstawiany temat może mieć problem w odróżnieniu prawdy od fikcji. W ten sposób w głowach odbiorców tworzy się fałszywy obraz historii, który w najgorszym wypadku może być zmieniany w zależności od tego, jaka moda, a także jakie intelektualne i polityczne wyobrażenia panują w danym czasie.[18]

     Przykładem tego typu rozrywki może być Live Action Role Playing (LARP)[19]. LARP można podzielić na fantastyczny, gdzie osoba wciela się w postać z książki lub filmu fantastycznego i odgrywa na żywo jej rolę, a także historyczny, wyznacza się ramy czasowe, w których dzieje się dane wydarzenie/historia i osoby grające wcielają się w historyczne postacie. Oczywiście w LARPie historycznym ogromne znaczenie ma strój, maniera i wiedza historyczna, czyli osoba ubrana w chłopskie szaty bez dworskiej maniery nie odegra księcia. Ważne znaczenie odgrywa tu również miejsce gdzie dany LARP się odbywa. Fabuła fantastycznego przeważnie toczy się na łonie natury, natomiast historycznego w ruinach czy w zamkach. Przykładem LARPA historycznego, który odbywa się co roku jest Uczta Rycerska na Zamku w Toszku.

            Living history

     Termin living history określa się imprezy, które nie odwołują się do konkretnego wydarzenia z przeszłości, a jedynie w ogólny, fikcyjny sposób wykorzystują historyczny materiał. Tematem może być na przykład przedstawienie fikcyjnego przebiegu dnia w średniowieczu albo budowa germańskiego grodu.[20]

     Przykładem takiej imprezy historycznej jest Oblężenie Klasztoru w Lubiążu, gdzie rekonstruktorzy zjeżdżają się już tydzień przed inscenizacją oblężenia i prowadzą średniowieczny tryb życia śpiąc w namiotach historycznych, jedząc posiłki gotowane według dawnych przepisów i bawiąc się przy świecach w akompaniamencie XIV-wiecznych pieśni.

            Eksperymentalna archeologia

     [...] Wspomnieć należy również o trzecim obliczu rekonstrukcji, to jest eksperymentalnej archeologii, która często łączy się z rekonstrukcją i living history. W ramach eksperymentalnej archeologii pojedyncze osoby lub całe grupy współpracują – często całe lata – z muzeami i naukowcami. Grupy te intensywnie zajmują się nieistniejącymi już rzemiosłami i sporządzają narzędzia pracy w oparciu o historyczne znaleziska; ich długoletnie praktyczne doświadczenia również mogą być wykorzystane w nauce.[21]

Skansen na Wolinie
Źródło: http://www.kamienskie.info/wp-content/uploads/2012/08/20120725_14-e1351354593850.jpg

     Przykładem takiej eksperymentalnej archeologii jest Skansen na wyspie Wolin[22], który oferuje lekcje żywej historii, naukę i pokazy wczesnośredniowiecznych rzemiosł. Działa tam Stowarzyszenie Centrum Słowian i Wikingów Wolin – Jomsborg – Vineta.[23]

            Battledisplay

     Battledisplay, które często mylone jest z rekonstrukcją, łączy w sobie kolekcjonowanie przedmiotów z fotograficzną lub filmową inscenizacją. Jego zadaniem jest współczesna rekonstrukcja obrazów na podstawie wojskowych zdjęć. Początków tego hobby należy szukać w Azji, gdzie popularnością cieszyło się kolekcjonowanie miniatur w skali 1:6.[24]

---

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/File:Robin_G._Collingwood.jpg [7.02.2012]

[2] W. Nowak: Robina G. Collingwooda filozofia historii. Lublin 2002, s. 6.

[3] W. Nowak:..., s. 116.

[4] Ibidem, s. 130.

[5] Ibidem, s. 130-131.

[6] „Transcendentalny (z łacińskiego transcendere - "przekraczać"), pojęcie charakterystyczne dla filozofii I. Kanta. Oznacza, że w umyśle (podmiocie) istnieją wyobrażenia, które przekraczają jego granice i stosują się do przedmiotów, czyli że część naszej wiedzy odnosi się do obiektywnie istniejącego poza nami świata.” Zob. http://portalwiedzy.onet.pl/64319,,,,transcendentalny,haslo.html [dostęp: 10.02.2012]

[7] Ibidem, s. 140.

[8] G. Nawrat: Muzealnik – manager w Skansenie: instalacja rekonstruktorska Bitwy o Visby jako element wystawy autorskiej [online]. [dostęp: 10.02.2012]. World Wide Web: http://www.kapitula.com.pl/muze.pdf, s. 18.

[9] „Michał Bogacki (ur. w 1977 r. w Poznaniu) - polski historyk specjalizujący się w zakresie historii wojskowości.” Zob. http://pl.wikipedia.org/wiki/Micha%C5%82_Bogacki [dostęp: 19.02.2012]

[10] S. Markowski: Rekonstrukcje historyczne w wychowaniu młodzieży. „Zeszyty naukowe WSOWL” 2009, nr 1 (151), s. 69.

[11] S. Markowski: Rekonstrukcje..., s. 70-71.

[12] Ibidem, s. 20.

[13] http://www.montes.pl/Montes17/montes_nr_17_111.htm [dostęp: 10.02.2012]

[14] http://www.landshuter-hochzeit.de/witamy/ [dostęp: 10.02.2012]

[15] http://ligabaronow.pl/ [dostęp: 19.02.2012]

[16] S. Markowski: Rekonstrukcje historyczne ..., s. 69.

[17] G. Nawrat: Muzealnik – manager w Skansenie..., s. 19.

[18] Ibidem, s. 20.

[19] Ibidem, s. 21.

[20] Ibidem, s. 20.

[21] Ibidem, s. 21.

[22] http://www.jomsborg-vineta.com/mambots/content/multithumb/images/0..stories.zwiedzanie.11.12.2007%20080.jpg [dostęp: 12.02.2012]

[23] http://www.jomsborg-vineta.com/ [dostęp: 12.02.2012]

[24] G. Nawrat: Muzealnik – manager w Skansenie..., s. 21.